Rāmodanta


# Header

  This file is a plain text transformation of http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/sa_rAmodanta.xml
  with a rudimentary header. For a more extensive header please refer to the source file.

## Data entry: Christophe Vielle
## Contribution: Christophe Vielle
## Date of this version: 2020-07-31

## Source: 
   - .

## Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen

## Licence:
   This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed. If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de. The file will be immediately removed pending resolution of the claim.
   Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

## Structure of references:
   A reference is assembled consisting of
   - a pragmatic abbreviation of the title: Rāmodanta = ,
   - the number of the  in arabic numerals,
   - the number of the verse in arabic numerals.

## Notes:
   This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from ramodtau.htm. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the note element below:

   
	 Ramodanta
Input by Christophe Vielle
TEXT WITH PADA MARKERS
STRUCTURE OF REFERENCES
RmUD_nn*n.nn = Rāmodanta_verse-number of Thrissur-ed.*kāṇḍa.verse of Palghat ed.
CONTRIBUTOR'S NOTE:
The Rāmodanta, an anonymous work of unknown date, is a short poetic rendering of the Rāma epics which was traditionally read by beginners in Sanskrit throughout South India (e.g. in Kerala). The present transliterated edition is mainly based on the text of the following edition in Malayāḷam script:
-- Siddharūpaṃ, Bālaprabodhaṃ, Samāsacakraṃ, vyākhyānavuṃ Śrīrāmodantavuṃ, ed. Si. Vi. Raviśarmma Rājāvu [C.V. Ravisarma Raja], Thrissur: Kerala Sahitya Akademi, 2010 (19481).
According to the kaṭapayādi system of writing the numbers, the last word of the work (cinmayaḥ = 6 5 1) indicates that the original number of verses must have been 156, which is the precise number of verses in the Thrissur edition. Close to the text of this edition is the text (in 153 ślokas only) provided by the following two editions here also used:
-- Śrīrāmodantaṃ (samīkṣā vyākhyānaṃ), ed. Ḍo. Pūvattūr Rāmakṛṣṇa Piḷḷa [Dr. Poovattor Ramakrishna Pillai], Thiruvananthapuram - Kottayam: National Book Stall, 1990 [in Malayāḷam script];
-- K.P.A. Menon, Nine Gems of Sanskrit Literature, vol. 3, Delhi: Nag Publishers, 1996, pp. 150-210 [in Devanāgarī script, with an English translation].
There exists another, rather different, version of the same work, which presents a longer text (due to a single passage of more than 50 additional or variant verses) divided into seven kāṇḍas. According to a quick check of a few available manuscripts of the work, it appears that both the kāṇḍa-division and the rewritten and expanded passage occurring within the 6th kāṇḍa, are recent, possibly made by one of the first editors. This interpolated version of the text is represented by the following popular edition:
-- Śrīrāmodantam | lalitaṭippaṇyādisametam | Sriramodanta: A Simple Sanskrit Poetry Text, with exhaustive-notes, valuable grammatical instructions and model questions, edited with foot-notes by L. Anantarama Sastri, Kalpathi (Palghat): R.S. Vadhyar & Sons, 11nd rev. ed. 1982, repr. 2006 [199 ślokas, in Devanāgarī script].
Two parallel editions in e-book form have been made available on-line, which present the same text as the one of the Palghat edition, viz. represent also the expanded version with the kāṇḍa-division:
-- Śrīrāmodantam | Story of Sri Rama (Sanskrit text and English Translation), E-book published by http://hinduebooks.blogspot.com, July 2010 [in Devanāgarī script];
-- Śrīrāmodantaṃ (arthasahitaṃ), E-book published by http://malayalamebooks.org, July 2010 [in Malayāḷam script].
It was not possible for preparing the present edition to check several earlier listed editions such the ones published at the Venkateswara Sastrulu/Vavilla Press or at the Sri Balamanorama Press, Madras. The double numbering of the verses here used allows to have the numbers of the verses according to both versions (the second one being introduced by the sign *). The additional lines or verses from the secondary version are the indented ones with the * reference only. The verses without the sign * are the ones found only in the first version. [Christophe Vielle]
	


## Revisions:
   - 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus


# Text


śrīrāmodantam |

atha bālakāṇḍaḥ ||(RmUD_*1.)

śrīpatiṃ praṇipatyāhaṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam 
śrīrāmodantam ākhyāsye śrīvālmīkiprakīrtitam // RmUD_1*

purā viśravasaḥ putro rāvaṇo nāma rākṣasaḥ 
āsīd asyānujau cāstāṃ kumbhakarṇavibhīṣaṇau // RmUD_2*

te tu tīvreṇa tapasā pratyakṣīkṛtya vedhasam 
vavrire ca varān iṣṭān asmād āśritavatsalāt // RmUD_3*

rāvaṇo mānuṣād anyair avadhyatvaṃ tathānujaḥ 
nirdevatvecchayā nidrāṃ kumbhakarṇo 'vṛṇīta ca // RmUD_4*

vibhīṣaṇo viṣṇubhaktiṃ vavre sattvaguṇānvitaḥ 
tebhya etān varān dattvā tatraivāntardadhe prabhuḥ // RmUD_5*

rāvaṇas tu tato gatvā raṇe jitvā dhanādhipam 
laṅkāpurīṃ puṣpakaṃ ca hṛtvā tatrāvasat sukham // RmUD_6*

yātudhānās tataḥ sarve rasātalanivāsinaḥ 
daśānanaṃ samāśritya laṅkāyāṃ sukham āvasan // RmUD_*7

mandodarīṃ mayasutāṃ pariṇīya daśānanaḥ 
tasyām utpādayām āsa meghanādāhvayaṃ sutam // RmUD_8*

rasāṃ rasātalaṃ caiva vijitya sa tu rāvaṇaḥ 
lokān ākramayan sarvāñ jahāra ca vilāsinīḥ // RmUD_9*

dūṣayan vaidikaṃ karma dvijān ardayati sma saḥ 
ātmajenānvito yuddhe vāsavaṃ cāpy apīḍayat // RmUD_10*

tadīyataruratnāni punar ānāyya kiṅkaraiḥ 
sthāpayitvā tu laṅkāyām avasac ca cirāya saḥ // RmUD_11*

tatas tasminn avasare vidhātāraṃ divaukasaḥ 
upagamyocire sarvaṃ rāvaṇasya viceṣṭitam // RmUD_12*

tad ākarṇya suraiḥ sākaṃ prāpya dugdhodadhes taṭam 
tuṣṭāva ca hṛṣīkeśaṃ vidhātā vividhaiḥ stavaiḥ // RmUD_13*

āvirbhūyātha daityāriḥ papraccha ca pitāmaham 
kim artham āgato 'si tvaṃ sākaṃ devagaṇair iti // RmUD_14*

tato daśānanāt pīḍām ajas tasmai nyavedayat 
tac chrutvovāca dhātāraṃ harṣayan viṣṭaraśravāḥ // RmUD_15*

alaṃ bhayenātmayone gaccha devagaṇaiḥ saha 
ahaṃ dāśarathir bhūtvā haniṣyāmi daśānanam // RmUD_16*

ātmāṃśaiś ca surāḥ sarve bhūmau vānararūpiṇaḥ 
jāyeran mama sāhāyyaṃ kartuṃ rāvaṇanigrahe // RmUD_1*7

evam uktvā vidhātāraṃ tatraivāntardadhe prabhuḥ 
padmayonis tu gīrvāṇaiḥ samaṃ prāyāt prahṛṣṭadhīḥ // RmUD_18*

ajījanat tataḥ śakro vālinaṃ nāma vānaram 
sugrīvam api mārtāṇḍo hanumantaṃ ca mārutaḥ // RmUD_19*

puraiva janayām āsa jāmbavantaṃ ca padmajaḥ 
evam anye ca vibudhāḥ kapīn ajanayan bahūn // RmUD_20*

tato vānarasaṃghānāṃ vālī parivṛḍho 'bhavat 
amībhir akhilaiḥ sākaṃ kiṣkindhām adhyuvāsa ca // RmUD_21*

āsīd daśaratho nāma sūryavaṃśe 'tha pārthivaḥ 
bhāryās tisro 'pi labdhvāsau tāsu lebhe na saṃtatim // RmUD_22*

tataḥ sumantravacanād ṛṣyaśṛṅgaṃ sa bhūpatiḥ 
ānīya putrakāmeṣṭim ārebhe sapurohitaḥ // RmUD_23*

athāgner utthitaḥ kaś cid gṛhītvā pāyasaṃ carum 
etat prāśaya patnīs tvam ity uktvādān nṛpāya saḥ // RmUD_24*

tad gṛhītvā tadaivāsau patnīḥ prāśayad utsukaḥ 
tāś ca tatprāśanād eva nṛpād garbham adhārayan // RmUD_25*

pūrṇe kāle 'tha kausalyā sajjanāmbhojabhāskaram 
ajījanad rāmacandraṃ kaikeyī bharataṃ tathā // RmUD_26*

tato lakṣmaṇaśatrughnau sumitrājījanat sutau 
akārayat pitā teṣāṃ jātakarmādikaṃ dvijaiḥ // RmUD_2*7

tato vavṛdhire 'nyonyaṃ snigdhāś catvāra eva te 
sakalāsu ca vidyāsu naipuṇyam abhilebhire // RmUD_28*

tataḥ kadā cid āgatya viśvāmitro mahāmuniḥ 
yayāce yajñarakṣārthaṃ rāmaṃ śaktidharopamam // RmUD_29*

vasiṣṭhavacanād rāmaṃ lakṣmaṇena samanvitam 
kṛcchreṇa nṛpatis tasya kauśikasya kare dadau // RmUD_30*

tau gṛhītvā tato gacchan balām atibalāṃ tathā 
astrāṇi ca samagrāṇi tābhyām upadideśa saḥ // RmUD_31*

gacchan sahānujo rāmaḥ kauśikena pracoditaḥ 
tāṭakām avadhīd dhīmāṃl lokapīḍanatatparām // RmUD_32*

tataḥ siddhāśramaṃ prāpya kauśikaḥ saharāghavaḥ 
adhvaraṃ ca samārebhe rākṣasāś ca samāgaman // RmUD_33*

rāghavas tu tato 'streṇa kṣiptvā mārīcam arṇave 
subāhupramukhān hatvā yajñaṃ cāpālayan muneḥ // RmUD_34*

kauśikena tato rāmo nīyamānaḥ sahānujaḥ 
ahalyāśāpanirmokṣaṃ kṛtvā saṃprāpa maithilam // RmUD_35*

janakenārcito rāmaḥ kauśikena pracoditaḥ 
sītānimittam ānītaṃ babhañja dhanur aiśvaram // RmUD_36*

tato daśarathaṃ dūtair ānāyya mithilādhipaḥ 
rāmādibhyas tatsutebhyaḥ sītādyāḥ kanyakā dadau // RmUD_3*7

tato guruniyogena kṛtodvāhaḥ sahānujaḥ 
rāghavo niryayau tena janakenoru mānitaḥ // RmUD_38*

tad ākarṇya dhanurbhaṅgam āyāntaṃ roṣabhīṣaṇam 
vijitya bhārgavaṃ rāmam ayodhyāṃ prāpa rāghavaḥ // RmUD_39*

tataḥ sarvajanānandaṃ kurvāṇaś ceṣṭitaiḥ svakaiḥ 
tām adhyuvāsa kākutsthaḥ sītayā sahitaḥ sukham // RmUD_40*

iti śrīrāmodante bālakāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*1.)

atha ayodhyākāṇḍaḥ ||(RmUD_*2.)

etasminn antare gehaṃ mātulasya yudhājitaḥ 
prayayau bharataḥ prītaḥ śatrughnena samanvitaḥ // RmUD_41*

tataḥ prakṛtibhiḥ sākaṃ mantrayitvā sa bhūpatiḥ 
abhiṣekāya rāmasya samārebhe mudānvitaḥ // RmUD_42*

kaikeyī tu mahīpālaṃ mantharādūṣitāśayā 
varadvayaṃ purā dattaṃ yayāce satyasaṃgaram // RmUD_43*

vanavāsāya rāmasya rājyāptyai bharatasya ca 
tasyā varadvayaṃ kṛcchram anujajñe mahīpatiḥ // RmUD_44*

rāmaṃ tadaiva kaikeyī vanavāsāya cādiśat 
anujñāpya gurūn sarvān niryayau ca vanāya saḥ // RmUD_45*

dṛṣṭvā taṃ nirgataṃ sītā lakṣmaṇaś cānujagmatuḥ 
saṃtyajya svagṛhān sarve paurāś cānuyayur drutam // RmUD_46*

vañcayitvā tu tān paurān nidrāṇān niśi rāghavaḥ 
vāhyamānaṃ sumantreṇa ratham āruhya cāgamat // RmUD_4*7

śriṅgiberapuraṃ gatvā gaṅgākūle 'tha rāghavaḥ 
guhena satkṛtas tatra niśām ekām uvāsa ca // RmUD_48*

sārathiṃ saṃnimantryāsau sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ 
guhenānītayā nāvā saṃtatāra ca jāhnavīm // RmUD_49*

bharadvājamuniṃ prāpya taṃ natvā tena satkṛtaḥ 
rāghavas tasya nirdeśāc citrakūṭe 'vasat sukham // RmUD_50*

ayodhyāṃ tu tato gatvā sumantraḥ śokavihvalaḥ 
rājñe nyavedayat sarvaṃ rāghavasya viceṣṭitam // RmUD_51*

tad ākarṇya sumantroktaṃ rājā duḥkhavimūḍhadhīḥ 
rāma rāmeti vilapan dehaṃ tyaktvā divaṃ yayau // RmUD_52*

mantriṇas tu vasiṣṭhoktyā dehaṃ saṃrakṣya bhūpateḥ 
dūtair ānāyayan kṣipraṃ bharataṃ mātulālayāt // RmUD_53*

bharatas tu mṛtaṃ śrutvā pitaraṃ kaikayīgirā 
saṃskārādi cakārāsya yathāvidhi sahānujaḥ // RmUD_54*

amātyaiś codyamāno 'pi rajyāya bharatas tadā 
vanāyaiva yayau rāmam ānetuṃ nāgaraiḥ saha // RmUD_55*

sa gatvā citrakūṭasthaṃ rāmaṃ cīrajaṭādharam 
yayāce rakṣituṃ rājyaṃ vasiṣṭhādyair dvijaiḥ saha // RmUD_56*

caturdaśa samā nītvā punar aiṣyāmy ahaṃ purīm 
ity uktvā pāduke dattvā taṃ rāmaḥ pratyayāpayat // RmUD_5*7

gṛhītvā pāduke tasmād bharato dīnamānasaḥ 
nandigrāme sthitas tābhyāṃ rarakṣa ca vasuṃdharām // RmUD_58*

rāghavas tu gires tasmād gatvātriṃ samavandata 
tatpatnī tu tadā sītāṃ bhūṣaṇaiḥ svair abhūṣayat // RmUD_59*

uṣitvā tu niśām ekām āśrame tasya rāghavaḥ 
viveśa daṇḍakāraṇyaṃ sītālakṣmaṇasaṃyutaḥ // RmUD_60*

iti śrīrāmodante ayodhyākāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*2.)

atha āraṇyakāṇḍaḥ ||(RmUD_*3.)

vrajan vanena kākutstho virādhaṃ vidhicoditam 
sadārānujam ātmānaṃ harantam avadhīt tadā // RmUD_61*

śarabhaṅgāśramam prāpya svargatiṃ tasya vīkṣya saḥ 
pratijajñe rākṣasānāṃ vadhaṃ munibhir arthitaḥ // RmUD_62*

tasmād gatvā sutīkṣṇaṃ ca praṇamyānena pūjitaḥ 
agastyasyāśramaṃ prāpya taṃ nanāma raghūttamaḥ // RmUD_63*

rāmāya vaiṣṇavaṃ cāpam aindraṃ tūṇīyugaṃ tathā 
brāhmaṃ cāstraṃ ca khaḍgaṃ ca pradadau kumbhasaṃbhavaḥ // RmUD_64*

tataḥ sa gacchan kākutsthaḥ samāgamya jaṭāyuṣam 
vaidehyāḥ pālanāyainaṃ śraddadhe pitṛvallabham // RmUD_65*

tataḥ pañcavaṭīṃ prāpya tatra lakṣmaṇanirmitām 
parṇaśālām adhyuvāsa sītayā sahitaḥ sukham // RmUD_66*

tatrābhyetyaikadā rāmaṃ vavre śūrpaṇakhābhikā 
tannirastā lakṣmaṇaṃ ca vavre so'; pi nirākarot // RmUD_6*7

rāmam eva tato vavre kāmārtā kāmasaṃnibham 
punaś ca dhikkṛtā tena sītām abhyadravad ruṣā // RmUD_68*

lakṣmaṇena tadā roṣāt kṛttaśravaṇanāsikā 
sā tu gatvā janasthānaṃ kharāyaitan nyavedayat // RmUD_69*

tad ākarṇya kharaḥ kruddho rāghavaṃ hantum āyayau 
dūṣaṇatriśiromukhyair yātudhānaiḥ samanvitaḥ // RmUD_70*

tat kṣaṇaṃ lakṣmaṇe sītāṃ nidhāya raghunandanaḥ 
kharaṃ sahānugaṃ saṃkhye jaghānālaghuvikramaḥ // RmUD_71*

tataḥ śūrpaṇakhā gatvā laṅkāṃ śokasamanvitā 
nyavedayad rāvaṇāya vṛttāntaṃ sarvam āditaḥ // RmUD_72*

tac chrutvā rāvaṇaḥ sītāṃ hartuṃ kṛtamatis tadā 
mārīcasyāśramaṃ prāpya sāhāyye tam acodayat // RmUD_73*

so 'pi svarṇamṛgo bhūtvā sītāyāḥ pramukhe 'carat 
sā tu taṃ mṛgam āhartuṃ bhartāraṃ samayācata // RmUD_74*

niyujya lakṣmaṇaṃ sītāṃ rakṣituṃ raghunandanaḥ 
anvagacchan mṛgaṃ tūrṇaṃ dravantaṃ kānanāntare // RmUD_75*

vivyādha ca mṛgaṃ rāmaḥ sa nijaṃ rūpam āsthitaḥ 
hā sīte lakṣmaṇety evaṃ rudan prāṇān samatyajat // RmUD_76*

etad ākarṇya vaidehyā lakṣmaṇaś codito bhṛśam 
tadrakṣāṃ devatāḥ prārthya prayayau rāghavāntikam // RmUD_*77

tad antare samāsādya rāvaṇo yatirūpadhṛt 
sītāṃ gṛhītvā prayayau gaganena mudānvitaḥ // RmUD_78*

tato jaṭāyur ālokya nīyamānāṃ tu jānakīm 
prāharad rāvaṇaṃ prāpya tuṇḍapakṣanakhair bhṛśam // RmUD_79*

chittvainam candrahāsena pātayitvā ca bhūtale 
gṛhītvā rāvaṇaḥ sītāṃ prāviśan nijamandiram // RmUD_80*

aśokavanikāmadhye saṃsthāpya janakātmajām 
rāvaṇo rakṣituṃ caināṃ niyuyoja niśācarīḥ // RmUD_81*

hatvā rāmas tu mārīcam āgacchann anujeritām 
vārttām ākarṇya duḥkhārtaḥ parṇaśālām upāgamat // RmUD_82*

adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ vicinvāno vanāntare 
sahānujo gṛdhrarājaṃ chinnapakṣaṃ dadarśa saḥ // RmUD_83*

tenoktāṃ jānakīvārttāṃ śrutvā paścān mṛtaṃ ca tam 
dagdhvā sahānujo rāmaś cakre tasyodakakriyām // RmUD_84*

ātmano 'bhibhavaṃ paścāt kurvatīṃ pathi lakṣmaṇaḥ 
ayomukhīṃ cakārāśu kṛttaśravaṇanāsikām // RmUD_85*

gṛhītau tau kabandhena bhujau tasya nyakṛntatām 
tatas tu yācitau tena taddehaṃ dehatuś ca tau // RmUD_86*

sa tu divyākṛtir bhūtvā rāmaṃ sītopalabdhaye 
sugrīvam ṛṣyamūkasthaṃ yāhīty uktvā divaṃ yayau // RmUD_8*7

tataḥ prīto raghuśreṣṭhaḥ śabaryāśramam abhyayāt 
tayābhipūjitaḥ paścāt pampāṃ prāpa salakṣmaṇaḥ // RmUD_88*

iti śrīrāmodante āraṇyakāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*3.)

atha kiṣkindhākāṇḍaḥ ||(RmUD_*4.)

hanūmān atha sugrīvanirdiṣṭo rāmalakṣmaṇau 
prāpya jñātvā tu vṛttāntaṃ tena tau samayojayat // RmUD_89*

tato rāmasya vṛttāntaṃ sugrīvāya nivedya saḥ 
sakhyaṃ ca kārayām āsa tayoḥ pāvakasaṃnidhau // RmUD_90*

pratijajñe tadā rāmo haniṣyāmīti vālinam 
darśayiṣyāmi vaidehīm ity anyena ca saṃśrutam // RmUD_91*

sugrīveṇātha rāmāya bhrātṛvairasya kāraṇam 
niveditam aśeṣaṃ ca balādhikyaṃ ca tasya tat // RmUD_92*

tat kṣaṇaṃ dundubheḥ kāyaṃ sugrīveṇa pradarśitam 
sudūraṃ preṣayām āsa pādāṅguṣṭhena rāghavaḥ // RmUD_93*

punaś ca darśitāṃs tena sālān sapta raghūttamaḥ 
bāṇenaikena ciccheda sārdhaṃ tasyānuśaṅkayā // RmUD_94*

kiṣkindhāṃ prāpya sugrīvas tato rāmasamanvitaḥ 
jagarjātīva saṃhṛṣṭaḥ kopayan vānarādhipam // RmUD_95*

vālī niṣkramya sugrīvaṃ samare 'pīḍayad bhṛśam 
so 'pi saṃbhagnasarvāṅgaḥ prādravad rāghavāntikam // RmUD_96*

kṛtacihnas tu rāmeṇa punar eva sa vālinam 
raṇāyāhvayata kṣipraṃ tasthau rāmas tirohitaḥ // RmUD_9*7

hemamālī tato vālī tārayābhihitaṃ hitam 
nirasya kupito bhrātrā raṇaṃ cakre sudāruṇam // RmUD_98*

bāṇena vālinaṃ rāmo viddhvā bhūmau nyapātayat 
so 'pi rāma iti jñātvā tyaktvā dehaṃ divaṃ yayau // RmUD_99*

paścāt tapantaṃ sugrīvaṃ samāśvāsya raghūttamaḥ 
vānarāṇām adhipatiṃ cakārāśritavatsalaḥ // RmUD_100*

tato mālyavataḥ pṛṣṭhe rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ 
uvāsa caturo māsān sītāvirahaduḥkhitaḥ // RmUD_101*

atha rāmasya nirdeśāl lakṣmaṇo vānarādhipam 
ānayat plavagaiḥ sārdhaṃ hanūmatpramukhair girim // RmUD_102*

sugrīvo rāghavaṃ dṛṣṭvā vacanāt tasya vānarān 
nyayuṅkta sītām anveṣṭum āśāsu catasṛṣv api // RmUD_103*

tato hanumataḥ pāṇau dadau rāmo 'ṅgulīyakam 
viśvāsāya tu vaidehyās tad gṛhītvā sa niryayau // RmUD_104*

tato hanūmatpramukhā vānarā dakṣiṇāṃ diśam 
gatvā sītāṃ vicinvantaḥ parvataṃ vindhyam āpnuvan // RmUD_105*

samayātikramāt tatra cakruḥ prāyopaveśanam 
te 'tra sampātinā proktāṃ sītāvārttāṃ ca śuśruvuḥ // RmUD_106*

tataḥ prāpur udanvantam aṅgadādyāḥ plavaṅgamāḥ 
taṃ vilaṅghayituṃ teṣāṃ na kaś cid abhavat kṣamaḥ // RmUD_10*7

svaprabhāvapraśaṃsābhis tadā jāmbavaduktibhiḥ 
saṃvardhito mahendrādrim ārurohānilātmajaḥ // RmUD_108*

iti śrīrāmodante kiṣkindhākāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*4.)

atha sundarakāṇḍaḥ ||(RmUD_*5.)

abhivandyātha sakalān amarān pavanātmajaḥ 
pupluve ca gires tasmād vilaṅghayitum arṇavam // RmUD_109*

sa samullaṅghya mainākaṃ surasām abhivandya ca 
nihatya siṃhikāṃ nītyā pāraṃ prāpa mahodadheḥ // RmUD_110*

laṅkādhidevatāṃ jitvā tāṃ praviśyānilātmajaḥ 
sītāṃ vicinvann adrākṣīn nidrāṇaṃ niśi rāvaṇaṃ // RmUD_111*

apaśyaṃs tatra vaidehīṃ vicinvānas tatas tataḥ 
aśokavanikāṃ gatvā kāṃ cid ārtāṃ dadarśa saḥ // RmUD_112*

pādapaṃ kaṃ cid āruhya tatpalāśaiḥ susaṃvṛtaḥ 
āste sma mārutis tatra sīteyam iti tarkayan // RmUD_113*

rāvaṇas tu tadābhyetya maithilīṃ madanārditaḥ 
bhāryā bhava mamety evaṃ bahudhā samayācata // RmUD_114*

ahaṃ tvadvaśagā na syām ity eṣā taṃ nirākarot 
kāmamanyuparītātmā rāvaṇo 'pi tadā yayau // RmUD_115*

nirgate rāvaṇe sītāṃ pralapantīṃ sa mārutiḥ 
uktvā rāmasya vṛttāntaṃ pradadau cāṅgulīyakam // RmUD_116*

tat samādāya vaidehī vilapya ca bhṛśaṃ punaḥ 
cūḍāmaṇiṃ dadau tasya kare jagrāha so 'pi tam // RmUD_11*7

mā viṣādaṃ kṛthā devi rāghavo rāvaṇaṃ raṇe 
hatvā tvāṃ neṣyatīty enām āśvāsya sa viniryayau // RmUD_118*

nītimān so 'pi saṃcintya babhañjopavanaṃ ca tat 
akṣādīni ca rakṣāṃsi bahūni samare 'vadhīt // RmUD_119*

tataḥ śakrajitā yuddhe baddhaḥ pavananandanaḥ 
pratāpaṃ raghunāthasya rāvaṇāya nyavedayat // RmUD_120*

rakṣodīpitalāṅgūlaḥ sa tu laṅkām aśeṣataḥ 
dagdhvā sāgaram uttīrya vānarān samupāgamat // RmUD_121*

sa gatvā vānaraiḥ sākaṃ rāghavāyātmanā kṛtam 
nivedayitvā sakalaṃ dadau cūḍāmaṇiṃ ca tam // RmUD_122*

iti śrīrāmodante sundarakāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*5.)

atha yuddhakāṇḍaḥ ||(RmUD_*6.)

athāsaṃkhyaiḥ kapigaṇaiḥ sugrīvapramukhaiḥ saha 
niryayau rāghavas tūrṇaṃ tīraṃ prāpa mahodadheḥ // RmUD_123*

tadā vibhīṣaṇo bhrātrā tyakto rāmam upāgamat 
laṅkādhipatye 'bhyaṣiñcad enaṃ ramo 'rimardanaḥ // RmUD_124*

dattamārgaḥ samudreṇa tatra setuṃ nalena saḥ 
kārayitvā tena gatvā suvelaṃ prāpa parvatam // RmUD_125*

tato rāghavanirdiṣṭā nīlamukhyāḥ plavaṅgamāḥ 
rurudhuḥ sarvato laṅkāṃ vṛkṣapāṣāṇapāṇayaḥ // RmUD_126*

rāvaṇasya niyogena nirgatān yudhi rākṣasān 
prahastapramukhān hatvā nedus te siṃhavikramāḥ // RmUD_12*7

sugrīvaś ca hanūmāṃś ca tathā rāghavalakṣmaṇau 
rākṣasān subahūn yuddhe jaghnur bhīmaparākramāḥ // RmUD_128*

rāvaṇis tu tadābhyetya samare rāmalakṣmaṇau 
nanāha nāgapāśena nāgāris tau vyamocayat // RmUD_129*

rāvaṇo 'pi tato yuddhe rāghaveṇa parājitaḥ 
kumbhakarṇaṃ prabodhyāśu rāmaṃ hantuṃ nyayuṅkta ca // RmUD_130*

rakṣobhiḥ saha niryāya bhakṣayantaṃ plavaṅgamān 
sahānugaṃ kumbhakarṇaṃ jaghānāśu sa rāghavaḥ // RmUD_131

indrajit punar apy ājau sānujaṃ ca raghūttamam 
amohayad vānarāṃś ca brahmāstreṇāstrakovidaḥ // RmUD_132

tadaiva gatvā hanumān ānīyauṣadhiparvatam 
tān sarvān bodhayitvāśu tatsthāne 'sthāpayac ca tam // RmUD_133

tato nikumbhilāṃ gatvā saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ 
niṣiddhyendrajito homaṃ saṃyuge taṃ jaghāna ca // RmUD_134

tac chrutvā rāvaṇaḥ kruddho niryāya śaravṛṣṭibhiḥ 
plavaṅgamān pīḍayitvā rāmeṇa yuyudhe bhṛśaṃ // RmUD_135

rāmo 'pi suciraṃ tena kṛtvā yuddhaṃ sudāruṇaṃ 
brahmāstreṇa jaghānainaṃ brahmadattavaraṃ ripum // RmUD_136

tadā śakrādayo devā hṛṣṭā rāvaṇanigrahāt 
raghūttamasyottamāṅge puṣpavṛṣṭim akurvata // RmUD_137

rākṣasānām adhipatiṃ kṛtvā rāmo vibhīṣaṇam 
agnipraveśasaṃśuddhāṃ parijagrāha maithilīm // RmUD_138

purandaravareṇāśu jīvayitvā plavaṅgamān 
atoṣayad raghuśreṣṭho vividhair dhanasaṃcayaiḥ // RmUD_139

tataḥ puṣpakam āruhya sasītaḥ sahalakṣmaṇaḥ 
niryayau vānaraiḥ sākaṃ rāmo rakṣo'dhipena ca // RmUD_140

ayodhyāṃ praty asau gacchan preṣayitvānilātmajam 
bharatasya mataṃ jñātvā nandigrāmam upāgamat // RmUD_141

bhrātṛbhiḥ saha saṃgamya veṣaṃ saṃtyajya tāpasaṃ 
ayodhyāṃ prāviśad rāmaḥ prītair bandhujanaiḥ saha // RmUD_142

vasiṣṭho 'tha dvijaiḥ sākaṃ mantrisāmantasaṃnidhau 
sītayā sahitaṃ rāmam abhyaṣiñcad yathāvidhi // RmUD_143

āhlādayañ jagat sarvaṃ paurṇamāsyāṃ śaśī yathā 
ayodhyām avasad rāmaḥ sītayā sahitaś ciram // RmUD_144

tato vānarasaṃghāṃś ca bhakṣayantaṃ niśācaram 
aindreṇāstreṇa rāmo 'pi nijaghāna raṇe bhṛśam // RmUD_*6.9

tato rāvaṇasaṃdiṣṭau devāntakanarāntakau 
hanūmadaṅgadābhyāṃ tu nihatau raṇamūrdhani // RmUD_*6.10

athātikāyam āyāntaṃ ratham āruhya vāhinīm 
ardayantaṃ mahākāyaṃ lakṣmaṇaś cāvadhīc charaiḥ // RmUD_*6.11

tato rāvaṇasaṃdiṣṭaḥ śakrajid rāghavau raṇe 
brahmāstreṇa ca tau baddhvā vānarāṃś cāvadhīc charaiḥ // RmUD_*6.12

atha jāmbavato vākyād gatvā cauṣadhiparvatam 
mārutiś cauṣadhīs tatrādṛṣṭvā kopaṃ cakāra saḥ // RmUD_*6.13

bhūdharaṃ taṃ samutpaṭya gṛhītvā punar āgataḥ 
tāsāṃ gandhena vai sarvān rāghavādīn ajīvayat // RmUD_*6.14

rāvaṇaḥ kapibhir dagdhāṃ purīṃ vīkṣya ruṣānvitaḥ 
nyayuṅkta kumbhakarṇasya putrau hantuṃ ca rāghavau // RmUD_*6.15

athārdayantau tat sainyaṃ vīkṣya tau balaśālinau 
kumbhaṃ rāmo 'vadhīd bāṇair nikumbhaṃ cātmajo raveḥ // RmUD_*6.16

tataḥ kharātmajaṃ tena rāvaṇena pracoditam 
pīḍayantaṃ kapīn bāṇair jaghānāstreṇa rāghavaḥ // RmUD_*6.17

tataḥ saṃtaptahṛdayo rāvaṇo yuddhadurmadam 
pracodayām āsa sutam yuddhe hantuṃ sa rāghavau // RmUD_*6.18

nagarān niryayau tūrṇam indrajit samitiñjayaḥ 
māyāsītāṃ vinikṣipya sarveṣāṃ mohanāya vai // RmUD_*6.19

vānareṣv api paśyatsu hanūmatpramukheṣu ca 
jaghāna sītāṃ khaḍgena śitena samitiñjayaḥ // RmUD_*6.20

yuddhaṃ tyaktvā tataḥ sarvair vānaraiḥ sa parīvṛtaḥ 
duḥkhito hanumāṃs tatra yatra ramo 'vrajal laghu // RmUD_*6.21

upagamyābravīd rāmaṃ hanūmān nikhilaṃ tadā 
śrutvā vṛttāntam akhilaṃ rāmo moham avāpa saḥ // RmUD_*6.22

vibhīṣaṇo 'tha saṃprāpya dṛṣṭvā rāmaṃ ca mūrchitam 
viṣaṇṇān vānarān vācā sāntvayann idam abravīt // RmUD_*6.23

mithyā viṣādaṃ saṃtyajya jagannāyaka he prabho 
śṛṇu me 'bhihitaṃ vākyaṃ jñātvā rāvaṇimānasam // RmUD_*6.24

durātmanā kṛtā māyā rākṣasendrasutena vai 
nikumbhilāyāṃ homaṃ tu kṛtaṃ tenādhunā kila // RmUD_*6.25

lakṣmaṇaṃ preṣayādyaiva mayā saha samantriṇā 
kṛte home tatra ripur ajeyo bhavati dhruvam // RmUD_*6.26

uvāca rāmaḥ saumitriṃ rākṣasendrasutaṃ jahi 
gaccheti śīghraṃ suhṛdā rāvaṇasyānujena saḥ // RmUD_*6.27

lakṣmaṇas tu tadā rāmam āmantrya savibhīṣaṇaḥ 
nikumbhilāṃ prāpa tūrṇam indrajid yatra vartate // RmUD_*6.28

adarśayad bhrātṛputraṃ dharmātmā sa vibhīṣaṇaḥ 
lakṣmaṇo bhedayām āsa rākṣasāñ śarasaṃcayaiḥ // RmUD_*6.29

kṛtvā ciraṃ tatra yuddham aindreṇāstreṇa vai ruṣā 
śiraś ciccheda saumitrir daśānanasutasya hi // RmUD_*6.30

sa sutasya vadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ sokakarśitaḥ 
naṣṭadhairyo vihvalāṅgo vilalāpākulendriyaḥ // RmUD_*6.31

nirarthakaṃ tu majjanma jalpitaṃ ca nirarthakam 
yenāham adya paśyāmi hatam indrajitaṃ raṇe // RmUD_*6.32

kva gato 'si hataḥ śūra mānuṣeṇa padātinā 
rājyād bhraṣṭena dīnena tyaktvā māṃ putra jīvitam // RmUD_*6.33

indraṃ jitvā tu taṃ baddhvā laṅkām ānīya vai balāt 
akaros tvaṃ pratāpena kārāgṛhanivāsinam // RmUD_*6.34

mocayām āsa brahmā tvāṃ sāntvayitvāmarādhipam 
tādṛk tvaṃ kutra māṃ tyaktvā gato 'dya sudurāsadaḥ // RmUD_*6.35

kiṃ kariṣyāmy aham putra kva gacchāmi vadādhunā 
naya māṃ yatra gantāsi tatra te na vilambanam // RmUD_*6.36

lokeṣu tvatsamo nāsti tādṛśasya pitāsmy aham 
ityāśayā sthitaṃ putra garvitena mayātra hi // RmUD_*6.37

dhūmrākṣo vajradaṃṣṭraś ca kumbhakarṇaḥ pratāpavān 
rākṣasā nihatāḥ sarve prahastapramukhā api // RmUD_*6.38

anādṛtya tu tān sarvān rākṣasān prahṛtān api 
avaṣṭabhya balaṃ putra sukhenāvasthitaṃ tava // RmUD_*6.39

ity evaṃ bahudhā tatra vilapya sa tu rāvaṇaḥ 
antarniyamya duḥkhāni kopaṃ cakre sudāruṇam // RmUD_*6.40

rathaṃ sūta mamāgre tvaṃ kṣipraṃ kuru jayaiṣiṇaḥ 
rāmaṃ salakṣmaṇaṃ hantuṃ nirgamiṣyāmy ahaṃ gṛhāt // RmUD_*6.41

ity uktvā ratham āruhya śīghraṃ sārathivāhitam 
rāmeṇa saha saṃgamya yuddhaṃ cakre sudāruṇam // RmUD_*6.42

tato mātalinānītaṃ ratham aindraṃ samāruhan 
rarāja rāmo dharmātmā hy udayastho yathā raviḥ // RmUD_*6.43

cakāra yuddham tumulaṃ devavṛnde ca paśyati 
sītāharaṇajāt kopād rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ // RmUD_*6.44

athāgastyasya vacanād rāvaṇaṃ lokakaṇṭakam 
jaghāna rāmo lakṣmīvān brāhmeṇāstreṇa taṃ raṇe // RmUD_*6.45

mandodarī vadhaṃ śrutvā bhartuḥ priyatarasya sā 
vilalāpa raṇaṃ gatvā kurarīva bhṛśāturā // RmUD_*6.46

vibhīṣaṇo 'tha rāmeṇa saṃdiṣṭaḥ saha rākṣasaiḥ 
cakāra dahanaṃ tasya rāvaṇasya gatāyuṣaḥ // RmUD_*6.47

athāgnivacanāt sītāṃ rāmo vīkṣya sunirmalām 
saṃdiṣṭo devavṛndaiś ca jagrāha pitṛsaṃnidhau // RmUD_*6.48

tavaiva yuktaṃ karmaitat sarvalokabhayaṅkaram 
tad vaidehyāḥ kṛte rāma sā tu lakṣmīr bhavān svabhūḥ // RmUD_*6.49

ity evaṃ devasaṃghaiś ca munibhiś cābhipūjitaḥ 
lakṣmaṇaś ca tutoṣātha rāmo viśvāsam āyayau // RmUD_*6.50

vibhīṣaṇasya dharmātmā satyasaṃdha udāradhīḥ 
kārayām āsa lakṣmīvān anujenābhiṣecanam // RmUD_*6.51

tataḥ puṣpakam āruhya saha mitrair jagatpatiḥ 
bhāryānujābhyāṃ sahitaḥ kiṣkindhāṃ prāpa rāghavaḥ // RmUD_*6.52

kiṣkindhānilayāḥ sarvāḥ kapīnāṃ yoṣitaḥ priyāḥ 
sītākutūhalāt puṣpaṃ vimānaṃ tāḥ samāruhan // RmUD_*6.53

atha dāśarathiḥ śrīmān bharataṃ draṣṭum icchayā 
bharadvājāśramaṃ prāptas tatra tena nivāritaḥ // RmUD_*6.54

bharatasyāntikaṃ rāmaḥ preṣayām āsa mārutim 
rāmasyādarśanād vahnipraveśaṃ kāṅkṣato bhṛśaṃ // RmUD_*6.55

tatra tena munīndreṇa sānujaḥ sasuhṛdgaṇaḥ 
saṃtoṣavivaśenātha rāmo 'pi vidhipūjitaḥ // RmUD_*6.56

rāmo 'tha saha saṃgamya bharatenārighātinā 
ayodhyāṃ prāviśat tūrṇaṃ mātṛbhiś cābhinanditaḥ // RmUD_*6.57

athāyodhyānivāsās te janāḥ sarve 'pi toṣitāḥ 
abhigamyābruvan rāmaṃ dhanyā vayam iti drutam // RmUD_*6.58

cātakās tu ghanān dṛṣṭvā mayūrāś ca yathā śiśūn 
āsādya mātaras toṣaṃ tathā prāpur janā bhuvi // RmUD_*6.59

athābhiṣekaṃ rāmasya vasiṣṭhādyā mudānvitāḥ 
sahitā mantribhiś cakrur vasavo vāsavaṃ yathā // RmUD_*6.60

abhiṣekotsave sarve sugrīvādyāḥ kapīśvarāḥ 
yathārhaṃ pūjitāś cāsan sraggandhāmbarabhūṣaṇaiḥ // RmUD_*6.61

viśiṣya muktāhāreṇa sītayā hanumān mudam 
pūjitaś ca tathā lebhe yathā sītāvalokane // RmUD_*6.62

sarvāsāṃ vānarīṇāṃ ca kausalyā putravatsalā 
bhūṣaṇair bhūṣayām āsa vastracandanakuṅkumaiḥ // RmUD_*6.63

rāmājñayātha sarve 'pi sugrīvādiplavaṅgamāḥ 
kiṣkindhāṃ lebhire kṛcchrāc chrīrāmavirahāturāḥ // RmUD_*6.64

atibhakto dīrghajīvī laṅkāsamarasādhakaḥ 
anujñātaḥ sa rāmeṇa laṅkāṃ prāyād vibhīṣaṇaḥ // RmUD_*6.65

pituḥ siṃhāsanaṃ prāpya bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ 
virarāja tathā rāmo yathā viṣṇus triviṣṭape // RmUD_*6.66

lakṣmaṇānumate rāmo yauvarājyaṃ tu dattavān 
bharatāyāprameyāya prāṇāt priyatarāya saḥ // RmUD_*6.67

catvāras te mahātmānaḥ sabhāryā raghusattamāḥ 
khe satāro yathā candras tathā rejuḥ svapattane // RmUD_*6.68

iti śrīrāmodante yuddhakāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*6.)

atha uttarakāṇḍaḥ ||(RmUD_*7.)

rājā paryagrahīd eva bhāryāṃ rāvaṇadūṣitām 
ity ajñajanavādena rāmas tatyāja maithilīm // RmUD_145*

tad viditvātha vālmīkir ānīyaināṃ nijāśramam 
antarvatnīṃ samāśvāsya tatraivāvāsayat sukham // RmUD_146*

ṛṣibhiḥ prārthitasyātha rāghavasya niyogataḥ 
śatrughno lavaṇaṃ yuddhe nihatyainān apālayat // RmUD_14*7

tapasyantaṃ tataḥ śūdraṃ śambūkākhyaṃ raghūttamaḥ 
hatvā viprasya kasyāpi mṛtaṃ putram ajīvayat // RmUD_148

rāme hemamayīṃ patnīṃ kṛtvā yajñaṃ vitanvati 
ānīya sasutāṃ sītāṃ tasmai prācetaso dadau // RmUD_149*

śaṅkyamānā punaś caivaṃ rāmeṇa janakātmajā 
bhūmyā prārthitayā dattaṃ vivaraṃ praviveśa sā // RmUD_150*

lakṣmaṇaḥ sabhayabhraṃśād rāmeṇa samupekṣitaḥ 
mānuṣaṃ deham utsṛjya svakaṃ rūpaṃ samāviśat // RmUD_151

atha rāmasya nirdeśāt pauraiḥ saha vanaukasaḥ 
nimajjya sarayūtīrthe dehaṃ tyaktvā divaṃ yayuḥ // RmUD_152*

tato bharataśatrughnau nijaṃ rūpam avāpatuḥ 
rāmo 'pi mānuṣaṃ dehaṃ tyaktvā dhāmāviśat svakam // RmUD_153*

śrīrāmodantam ākhyātam idaṃ mandadhiyā mayā 
samīkṣya nipuṇaiḥ sadbhiḥ saṃśodhya parigṛhyatām // RmUD_154*

yeṣāṃ prasādād rāmasya caritaṃ kīrtitaṃ mayā 
tān gurūn sarvadā naumi nārāyaṇaparāyaṇān // RmUD_155

yas tu dāśarathir bhūtvā raṇe hatvā ca rāvaṇam 
rarakṣa lokān vaikuṇṭhaḥ sa māṃ rakṣatu cinmayaḥ // RmUD_156*

iti śrīrāmodante uttarakāṇḍaḥ samāptaḥ ||(RmUD_*7.)

śrīrāmodantaṃ samāptam |
